Bệnh dại: Những hiểu lầm phổ biến người dân cần biết

Tại Quảng Ninh, hằng ngày Phòng tiêm dịch vụ của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Quảng Ninh vẫn tiếp nhận nhiều trường hợp người dân bị chó, mèo cắn đến tư vấn và tiêm phòng dại. Tuy nhiên, qua quá trình tư vấn, cán bộ y tế nhận thấy không ít người vẫn còn hiểu nhầm những kiến thức cơ bản về phòng, chống bệnh dại, dẫn đến chậm trễ trong xử trí hoặc bỏ lỡ thời điểm tiêm phòng an toàn.

Dưới đây là những hiểu lầm thường gặp và khuyến cáo đúng theo hướng dẫn của ngành y tế mà người dân cần đặc biệt lưu ý:

1. “Chỉ chó dại cắn mới bị dại”

Nhiều người tin rằng chỉ khi bị chó đang lên cơn dại cắn mới có nguy cơ mắc bệnh. Thực tế, bất kỳ động vật có vú nào như mèo, khỉ, dơi, cáo, chồn… đều có thể mang virus dại trong dịch tiết nước bọt. Ngay cả chó, mèo bình thường, không biểu hiện gì, vẫn có thể đang trong thời kỳ ủ bệnh và đã có khả năng lây truyền bệnh. Vì vậy, tất cả các trường hợp bị cắn, cào, liếm vào vùng da tổn thương đều được xem là có nguy cơ, và cần xử trí như phơi nhiễm bệnh dại.

2. “Chó nhà nuôi từ nhỏ thì không thể bị dại”

Nhiều gia đình cho rằng chó nuôi tại nhà, nuôi lâu năm, hoặc hiền lành sẽ không bị dại. Nhưng thực tế, chó nhà vẫn có thể bị lây nhiễm nếu tiếp xúc với động vật mắc bệnh hoặc bị cắn mà chủ không phát hiện. Thậm chí nhiều ca mắc bệnh dại xảy ra ở chính những con vật được coi là “hiền”, “quen”, “chưa bao giờ cắn ai”. Điều quan trọng là chó, mèo phải được tiêm phòng vắc xin dại hằng năm mới có khả năng bảo vệ an toàn, bất kể vật nuôi sống trong nhà hay ngoài trời.

Bệnh nhân nam 15 tuổi, bị chó nhà cắn đến Phòng tiêm CDC để được tư vấn và tiêm phòng bệnh dại

3. “Bị cắn không chảy máu thì không sao”

Virus dại tồn tại trong nước bọt của động vật mắc bệnh. Vì vậy, chỉ cần bị cắn sượt qua da, bị cào gây trầy xước hoặc bị liếm lên vùng da đã tổn thương cũng có thể có nguy cơ phơi nhiễm với virus dại. Không chảy máu không có nghĩa là an toàn. Khi da bị trầy xước, virus vẫn có thể xâm nhập và gây bệnh. Đây là lý do người dân không được chủ quan, mà cần xử trí đúng ngay lập tức sau khi bị cắn hoặc bị phơi nhiễm.

4. “Chỉ cần theo dõi con chó 10 ngày, nếu không chết thì mình không bị dại”

Đúng là động vật mắc bệnh dại thường chết trong vòng 10 ngày từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, việc chờ đợi xem chó có chết hay không là hoàn toàn sai và rất nguy hiểm. Khi bị cắn, virus có thể xâm nhập ngay lập tức vào cơ thể người, và nếu không tiêm vắc xin kịp thời, virus sẽ tấn công hệ thần kinh. Một khi virus vào não sẽ không còn biện pháp cứu chữa. Vì thế, nguyên tắc vàng là: bị cắn là phải tới cơ sở y tế thăm khám và tư vấn tiêm phòng dại ngay, không được trì hoãn chờ theo dõi vật nuôi.

5. “Chỉ cần tiêm một mũi vắc xin dại là đủ phòng bệnh”

Phác đồ tiêm phòng dại được Bộ Y tế quy định rõ ràng về số mũi và thời gian giữa các mũi. Chỉ khi tiêm đúng đủ liều, đúng lịch thì vắc xin mới tạo đủ kháng thể bảo vệ. Một số người sau khi tiêm 1-2 mũi thấy “ổn”, hoặc chó/mèo cắn “vẫn khỏe” nên tự ý bỏ mũi tiêm. Điều này cực kỳ nguy hiểm vì cơ thể lúc đó chưa đủ kháng thể để chống virus. Nếu virus đã xâm nhập mà không được bảo vệ hoàn toàn, nguy cơ tử vong vẫn xảy ra.

6. “Vắc xin phòng dại rất nguy hiểm, dễ gây phản ứng”

Vắc xin phòng dại hiện nay là vắc xin tinh chế thế hệ mới, an toàn và đã được WHO khuyến cáo sử dụng toàn cầu. Phản ứng sau tiêm thường chỉ ở mức độ nhẹ như sốt nhẹ, đau tại chỗ tiêm và tự khỏi. Những phản ứng nặng là vô cùng hiếm. Trong khi đó, nguy cơ tử vong khi nhiễm virus dại là 100% nếu không được tiêm phòng. Vì vậy, người dân không nên e ngại mà trì hoãn tiêm vắc xin khi có nguy cơ phơi nhiễm.

7. “Đắp thuốc nam, lá cây, mẹo dân gian có thể chữa dại”

Không có bất kỳ loại thuốc nam, lá cây, hay cách chữa dân gian nào có thể tiêu diệt virus dại. Việc tự ý đắp lá, dùng thuốc nam không những không có tác dụng, mà còn làm vết thương nhiễm trùng, che lấp dấu hiệu nguy hiểm và khiến người bệnh chậm trễ trong xử trí. Cách duy nhất đúng là:

• Rửa sạch vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy ít nhất 15 phút
• Sát trùng bằng dung dịch povidone iodine hoặc cồn 70 độ
• Đến cơ sở y tế để tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại nếu cần

Lời khuyến cáo chung cho người dân

Để phòng chống bệnh dại hiệu quả, mỗi người cần ghi nhớ:

• Không chủ quan khi bị động vật cắn - phải xử lý vết thương và đi tư vấn tiêm phòng ngay.
• Tiêm phòng dại đầy đủ cho chó, mèo mỗi năm một lần.
• Không thả rông vật nuôi, không tiếp xúc với động vật không rõ nguồn gốc.
• Không dùng thuốc nam, không xoa bóp cao/dầu, không tự theo dõi tại nhà, không chờ 10 ngày.
• Báo ngay cho thú y địa phương khi phát hiện chó, mèo có biểu hiện nghi dại.

Hiện nay, Phòng tiêm dịch vụ CDC Quảng Ninh cung cấp tư vấn đầy đủ, tiêm vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế, đảm bảo an toàn và hiệu quả cho người dân khi có nguy cơ phơi nhiễm. Người dân khi bị chó, mèo cắn hoặc tiếp xúc nghi ngờ với nguồn bệnh cần đến cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và xử trí kịp thời.

Bệnh dại là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người dân có kiến thức đúng và chủ động trong bảo vệ sức khỏe. Hãy loại bỏ những hiểu lầm, chủ quan trong cộng đồng để không còn những trường hợp tử vong thương tâm có thể ngăn chặn từ sớm. Phòng bệnh đúng cách chính là trách nhiệm của mỗi cá nhân để bảo vệ bản thân, gia đình và xã hội.

Bs. Phương Anh (CDC)