Giảm trừ gánh nặng Lao đồng nhiễm HIV

Bệnh lao và HIV là hai dịch bệnh có mối liên hệ chặt chẽ, tạo thành một gánh nặng kép đối với sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chương trình phòng chống lao và HIV ở tất cả các cấp.

Mối liên hệ chặt chẽ giữa bệnh lao và HIV

Bệnh lao là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người nhiễm HIV. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người nhiễm HIV có nguy cơ mắc bệnh lao cao gấp 18 lần so với người không nhiễm HIV. Năm 2021, khoảng 1/3 các ca tử vong liên quan đến AIDS là do bệnh lao.

Nhiễm HIV làm suy giảm miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị nhiễm và phát triển thành bệnh lao. Nguy cơ mắc lao tăng cao ở người nhiễm HIV có số lượng tế bào CD4 dưới 200. Cơ chế tương tác hai chiều này dẫn đến diễn biến nặng hơn của cả hai bệnh ở người đồng nhiễm.

Việt Nam hiện vẫn là nước có gánh nặng bệnh lao cao, đứng thứ 16 trong 30 nước có số người bệnh lao cao nhất trên toàn cầu, đồng thời đứng thứ 13 trong số 30 nước có gánh nặng bệnh lao đa kháng thuốc cao nhất thế giới. Các yếu tố nguy cơ gây tái phát và tái nhiễm lao ở bệnh nhân đồng nhiễm HIV/lao bao gồm: Kém tuân thủ điều trị; Bệnh nhân HIV/AIDS ở giai đoạn muộn; Bệnh nhân không được phối hợp điều trị HIV; Hội chứng viêm do phục hồi miễn dịch (IRIS); Vi khuẩn lao kháng thuốc; Mức độ phơi nhiễm sau khi điều trị; Điều kiện chăm sóc y tế; Các yếu tố dịch tễ; Dòng vi khuẩn lao thích nghi trên bệnh nhân suy giảm miễn dịch…

Bệnh lao là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người nhiễm HIV (Ảnh minh họa)

Dự phòng bệnh lao ở người bệnh HIV

Các triệu chứng lao điển hình như ho kéo dài, sốt, sụt cân có thể bị che lấp bởi các bệnh cơ hội khác ở người nhiễm HIV. Xét nghiệm vi khuẩn lao trong đờm cũng có độ nhạy thấp hơn dẫn đến chẩn đoán có thể bị thiếu sót. Khi dùng đồng thời thuốc điều trị lao và HIV có thể gây ra tương tác bất lợi, làm tăng độc tính và giảm hiệu quả điều trị. Hơn nữa, cả hai loại thuốc điều trị đều mang lại những tác dụng không mong muốn khiến bệnh nhân mệt mỏi.

Do đó giải pháp đầu tiên và quan trọng nhất để giải trừ gánh nặng kép là người bệnh HIV cần phải dự phòng đồng nhiễm HIV/lao. Để làm được điều này, tại cơ sở điều trị HIV cần thực hiện 3 chiến lược gồm: Phát hiện tích bệnh lao; Điều trị lao tiềm ẩn lao; Kiểm soát nhiễm khuẩn lao. Đối với người nhiễm HIV, điều trị sớm bằng ARV sẽ làm giảm tỉ lệ mắc lao cũng như tỉ lệ tử vong do lao. Người bệnh nhiễm HIV cần được thăm khám và tuân thủ điều trị theo đúng phác đồ.

Cán bộ y tế tư vấn cho người bệnh nhiễm HIV

Giải pháp bảo vệ lao đồng nhiễm HIV

Khi bệnh nhân được quan tâm và điều trị tích cực sẽ có cơ hội điều trị bệnh khỏi. Nhiều người bệnh khi nhận được sự quan tâm săn sóc của gia đình, động viên điều trị tốt nên đã kiểm soát được bệnh và cải thiện sức khỏe khá tốt.

Điều trị lao tiềm ẩn là việc sử dụng thuốc điều trị cho người có nguy cơ cao mắc bệnh lao nhằm giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh lao. Trường hợp đã phát triển thành thể lao thực sự thì dùng thuốc tiêu diệt vi khuẩn lao. Ở mỗi trường hợp bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc và thời gian điều trị bệnh khác nhau.

Khi người mắc bệnh lao đồng nhiễm HIV, tốt nhất là cần điều trị song song cả 2 bệnh lý này. Mặc dù vậy, nhưng các loại thuốc trị HIV và lao khi kết hợp sử dụng cùng một lúc có khả năng làm tăng tình trạng tương tác thuốc và kiểm soát Kiểm soát các tác dụng phụ của thuốc cũng khó khăn hơn. Do đó, tùy người bệnh sẽ quyết định thời điểm bắt đầu và lựa chọn loại thuốc để điều trị.

Nếu bệnh nhân chưa từng dùng thuốc kháng virus (ARV) thì sẽ được ưu tiên điều trị lao trước. Sau khoảng 2 tháng đầu hoàn thành giai đoạn điều trị lao tấn công, bệnh nhân sẽ bắt đầu dùng thuốc ARV nhắm hạn chế tối đa sự tương tác thuốc giữa thuốc kháng lao và thuốc kháng virus HIV nên sử dụng đồng thời 2 loại cùng một lúc.

Trường hợp người bệnh đang dùng thuốc ARV mới phát hiện mắc thêm bệnh lao, thì bệnh nhân có thể dùng song thuốc kháng lao và thuốc ARV, do đó bác sĩ điều lợi sẽ cân nhắc cẩn thận tình trạng bệnh lý đồng thời chỉ theo dõi chặt chẽ cho người bệnh trong suốt quá trình điều trị.

Tại cơ sở điều trị, cần thực hiện phân loại bệnh nhân đến khám, xác định nhanh các trường hợp nghi mắc bệnh lao; ưu tiên khám trước cho các bệnh nhân nghi lao; cần chẩn đoán sớm, cách ly và điều trị lao kịp thời để tránh lây nhiễm sang bệnh nhân khác. Đối với nhân viên y tế, cần sử dụng các biện pháp bảo hộ và dự phòng phù hợp. Nếu nghi ngờ có mắc lao cần chẩn đoán, điều trị sớm, đăng ký và báo cáo bệnh do nghề nghiệp.
Tại khu vực chờ hoặc nơi khám bệnh cần được thông khí tốt, có các hướng dẫn về vệ sinh khi ho, được hiển thị rõ ràng trong các khu vực có đông người bệnh.

Phòng xét nghiệm tại Bệnh viện Phổi Quảng Ninh

Tính đến tháng 12/2024, trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có 5.816 trường hợp nhiễm HIV, năm 2024 có 40 bệnh nhân được điều trị đồng thời Lao và ARV. Với nỗ lực giảm tỷ lệ đồng nhiễm lao/HIV, thực hiện Quyết định 142/QĐ-BYT ngày 12/01/2021 về việc ban hành quy chế phối hợp giữa chương trình phòng, chống HIV/AIDS và dự án phòng, chống bệnh lao:

– Hàng quý Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh phối hợp cùng Bệnh viện Phổi Quảng Ninh triển khai kế hoạch giám sát, hỗ trợ kỹ thuật lồng ghép 2 chương trình cho các tổ lao và cơ sở điều trị HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh.

– Triển khai giao ban hàng quý chương trình phối hợp phòng, chống Lao/HIV để đánh giá các hoạt động phối hợp phòng, chống lao/HIV trong quý và đề ra những kế hoạch hoạt động trong quý tiếp theo.

– Tăng cường công tác phối hợp tư vấn, chuyển gửi bệnh nhân điều trị Lao nhiễm HIV đi điều trị HIV và bệnh nhân điều trị HIV mắc lao đi điều trị Lao.

Về việc quản lý người mắc bệnh lao và người nhiễm HIV, bệnh nhân lao được phát hiện nhiễm HIV tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh lao sẽ được điều trị, quản lý, chăm sóc tại cơ sở khám chữa bệnh lao, sau khi người bệnh điều trị lao dung nạp thuốc sẽ thực hiện điều trị thuốc kháng vi-rút (ARV) kịp thời hoặc phối hợp, giới thiệu chuyển tuyến bệnh nhân tới cơ sở điều trị HIV/AIDS để bệnh nhân lao nhiễm HIV được điều trị ARV kịp thời. Đối với bệnh nhân HIV từ cơ sở điều trị HIV/AIDS được phát hiện mắc lao và được giới thiệu, chuyển tuyến đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh lao để điều trị lao, đồng thời bệnh nhân tiếp tục điều trị HIV/AIDS, sau khi điều trị lao ổn định hoặc điều trị khỏi bệnh lao, người bệnh được quản lý, chăm sóc và điều trị lâu dài tại cơ sở chăm sóc và điều trị HIV/AIDS.

Khoa TTGDSK & Khoa PC HIV/ AIDS (CDC Quảng Ninh)