Nâng cao năng lực tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng: Từ lớp tập huấn đến hành động thực tiễn

Tại tỉnh Quảng Ninh, để chủ động ứng phó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đã triển khai kế hoạch tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ y tế, cộng tác viên và nhân viên y tế thôn bản về tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng. Đây không chỉ là một hoạt động mang tính chuyên môn, mà còn góp phần hình thành mạng lưới tư vấn gần gũi, hiệu quả ngay tại cơ sở.

Quang cảnh lớp tập huấn

Lớp tập huấn – hành trang cho cán bộ y tế cộng đồng

Theo các chuyên gia, nghiện thuốc lá là một bệnh lý, được Tổ chức Y tế thế giới xếp vào nhóm rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng chất gây nghiện. Người hút thuốc không chỉ phụ thuộc về thể chất vào nicotine mà còn gắn chặt với thói quen, cảm xúc và môi trường sống. Do vậy, cai thuốc lá là một hành trình khó khăn, dễ tái nghiện nếu thiếu sự hỗ trợ.

Theo Kế hoạch 1595/KH-TTKSBT, các lớp tập huấn diễn ra tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh, với hàng trăm học viên là nhân viên y tế, cộng tác viên tham dự. Nội dung được thiết kế bao quát từ luật phòng, chống tác hại thuốc lá, cập nhật các văn bản mới, tác hại của thuốc lá điện tử, đến kỹ năng tư vấn trực tiếp cho người nghiện thuốc lá.

Giảng viên CDC cung cấp thông tin về tác hại của thuốc lá

Tại đặc khu Vân Đồn, nơi vừa tổ chức lớp tập huấn cho 50 học viên vào cuối tháng 8, không khí lớp học diễn ra sôi nổi, thực tế. Các học viên được giảng viên trình chiếu các dạng thuốc lá mới, mẫu mã trá hình khó nhận biết trong cộng đồng và phân tích một số tình huống vi phạm Luật phòng, chống tác hại thuốc lá trong cộng đồng như: Bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; Hút thuốc tại các địa điểm bị cấm như bệnh viện, trường học, cơ quan làm việc, trên xe buýt hay tại khu vực có nguy cơ cháy nổ cao; Cơ sở kinh doanh chưa thực hiện đúng quy định về treo biển “Cấm hút thuốc lá”; Quảng cáo, khuyến mại trá hình cho sản phẩm thuốc lá. Từ đó, mỗi cán bộ y tế, cộng tác viên được nắm được các kiến thức cơ bản để phục vụ công tác chuyên môn và nâng cao hiệu quả truyền thông trong cộng đồng.

Bà Phạm Thị Ngân, cộng tác viên y tế thôn 14, đặc khu Vân Đồn chia sẻ: “Qua lớp tập huấn, tôi được trang bị thêm nhiều kiến thức rất hữu ích, đặc biệt là cách nhận biết các loại thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vốn đang len lỏi vào giới trẻ. Nhờ đó, khi tiếp xúc với các cháu học sinh trong thôn, tôi có thể sớm phát hiện dấu hiệu sử dụng và kịp thời phối hợp cùng gia đình, nhà trường để ngăn chặn. Bên cạnh đó, lớp học cũng giúp tôi nắm chắc hơn các quy định của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, từ đó tự tin đi truyền thông trong cộng đồng, không chỉ nói rõ tác hại của thuốc lá mà còn hướng dẫn bà con hiểu và tuân thủ pháp luật.”

Học viên tham gia lớp tập huấn

Hướng tới Quảng Ninh không khói thuốc

Một điểm nhấn trong chương trình tập huấn là nhấn mạnh vai trò của sự hỗ trợ cộng đồng. Theo mô hình “ba trụ cột”: kiến thức, quyết tâm và hỗ trợ thì yếu tố cộng đồng, gia đình, bạn bè có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp người nghiện duy trì quyết tâm. Thực tế, nhiều người hút thuốc thừa nhận rằng họ từng muốn bỏ nhưng không đủ động lực, hoặc dễ tái nghiện khi bị bạn bè rủ rê. Chính vì vậy, việc mỗi cộng tác viên y tế tại thôn, khu phố trở thành “người bạn đồng hành” không chỉ giúp cung cấp thông tin chính thống, mà còn tạo ra sự giám sát xã hội tích cực. Môi trường không khói thuốc sẽ không thể thành công nếu thiếu sự hưởng ứng từ cộng đồng.

Trong bối cảnh thuốc lá mới lan nhanh trong giới trẻ, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh 13-15 tuổi có xu hướng gia tăng thì việc nâng cao năng lực tư vấn cai nghiện thuốc lá ở cơ sở càng có ý nghĩa cấp bách. Không chỉ dừng ở khẩu hiệu, mà cần hành động thiết thực, gần gũi, để mỗi cộng tác viên, mỗi cán bộ y tế trở thành người truyền động lực cho quyết tâm bỏ thuốc trong cộng đồng.

Những lớp tập huấn góp phần tạo nên mạng lưới tư vấn rộng khắp, vững chắc, giúp người dân tiếp cận dịch vụ cai nghiện thuốc lá ngay tại địa phương. Đây là nền tảng để Quảng Ninh hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, không khói thuốc vì sức khỏe cộng đồng hôm nay và cho thế hệ mai sau./.

Hải Ninh, Thanh Nga - CDC